Yasal Faiz ve Ticari Temerrüt Faizi — 2026 Hesaplama Rehberi
Yasal faiz, bir borcun zamanında ödenmemesi durumunda alacaklının talep edebileceği yasal bir tazminattır. 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun tarafından düzenlenir. Türkiye'de iki ana faiz türü vardır: yasal faiz (ticari olmayan borçlar için) ve ticari temerrüt faizi (Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki borçlar için).
Yasal Faiz Oranı ve Uygulama
3095 sayılı Kanun m. 1: "Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödeme yıllık % oran üzerinden yapılır."
Yasal faiz oranı Bakanlar Kurulu (günümüzde Cumhurbaşkanı) kararnameleriyle belirlenir. 2024-2026 dönemi için yasal faiz oranı yıllık %24 olarak uygulanmaktadır. Bu oran BSMV (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi) içerisinde %5 olarak eklenir — net faiz oranı brüt oran ile ayrıldığı için hesaplamalarda dikkat edilmelidir.
Yasal faiz; bireyler arası borçlar, hak veya alacak tazminatları, iade edilecek tutarlar için geçerlidir. Örnek: Komşunuza verdiğiniz 50.000 TL borcun vadesi geçtiğinde günlük bazda yasal faiz işler.
Ticari Temerrüt Faizi
Ticari ilişkilerde (iki tacir arasındaki veya bir tacire yönelik alacaklar) ticari temerrüt faizi uygulanır. Bu oran, TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) tarafından aylık reeskont faiz oranları olarak duyurulur.
2026 başında uygulanan tipik oranlar:
- TCMB reeskont faizi: yıllık %48-52 aralığında
- TCMB avans faizi: yıllık %50-54 aralığında
Ticari temerrüt faizi, Türk Ticaret Kanunu m. 1530: "Tacirler arasındaki ticari işlerde, tarafların aksini kararlaştırmadıkça vadenin dolduğu tarihten itibaren temerrüt faizi işler." Bu nedenle ticari alacakta ihtarname çekmeye gerek yoktur — vade dolduğunda faiz kendiliğinden başlar. Bireyler arası borçta ise ihtarname zorunludur.
Örnek Hesaplama
Örnek 1 — Yasal Faiz:
- Ana para: 100.000 TL
- Vade tarihi: 1 Ocak 2025, ödeme yapılmadı
- Faiz hesabı: 1 Ocak 2025 – 1 Ocak 2026 (1 yıl)
- Oran: Yıllık %24 yasal faiz
- Toplam faiz: 100.000 × 0.24 × 1 = 24.000 TL
- Toplam ödeme: 100.000 + 24.000 = 124.000 TL
Örnek 2 — Ticari Temerrüt Faizi:
- Ana para: 100.000 TL (iki tacir arası satış)
- Vade: 1 Ocak 2025
- Süre: 1 yıl gecikme
- Oran: Ortalama %50 ticari temerrüt
- Toplam faiz: 100.000 × 0.50 = 50.000 TL
- Toplam ödeme: 150.000 TL
Ticari temerrüt faizinin yasal faize göre iki kat olabileceğini görmek, ticari ilişkilerde alacak yönetiminin önemini vurgular.
Erzurum'da İcra ve Faiz Uygulaması
Borcun ödenmemesi durumunda Erzurum İcra Daireleri'nde takip başlatılır. Faiz ana paraya ek olarak tahsil edilir ve takip gününden sonra da faiz işlemeye devam eder. Ancak bileşik faiz (faize faiz) kural olarak yasaktır (TBK m. 121). İstisna, 3 aylık sürelere karşı hesaplanan mevduat ve ticari faizlerdir.
BSMV: Mevduat faizi ve banka işlemlerine uygulanan bir vergidir (oran %5). İcra takibinde tahsil edilen faiz üzerinden BSMV kesintisi yapılabilir — nihai alacak net hesapta küçük bir fark oluşturur. Bu nedenle profesyonel faiz hesaplamaları bilirkişi raporuyla netleştirilir.