Dava Harcı Nasıl Hesaplanır? Başvuru, Peşin ve Nispi Harç
Dava açmak için ödenen harçlar 492 sayılı Harçlar Kanunu ve 1 sayılı Tarife'de düzenlenmiştir. Yargı harçları üç ana kalemden oluşur: başvurma harcı (sabit), peşin harç (nispi) ve karar harcı. Ayrıca bazı davalarda vekalet harcı, keşif ve bilirkişi avansı ödenir. Bu araç dava değerinize göre ödenecek harç tutarlarını Türkiye Barolar Birliği tarifesine ve güncel tarife esaslarına göre hesaplar.
Yargı Harcı Kalemleri
Başvurma Harcı: Dava açmak için sabit bir harçtır. 2026 için yaklaşık 500-700 TL aralığındadır (yıllık güncellenir). Her dava dosyası için bir kez ödenir.
Peşin Harç: Nispi (değere bağlı) harçtır. Dava değerinin binde 68.31 (yaklaşık %6.83) kadardır. Dava açılırken peşin olarak ödenir; kaybedildiğinde karşı taraftan tahsil edilemez, hazineye gelir kaydedilir.
Karar Harcı: Dava kararı verildikten sonra toplam harç tamamlanır. Kararın kesinleşmesiyle alacaklı taraf, harcı ödemekle yükümlüdür (mahkum edilen taraf). Nispi harçtan peşin ödenen düşülerek fark alınır.
Dava Türüne Göre Harç
- Nispi harç uygulanan davalar: Alacak davaları, tazminat, eda davaları, menfi tespit, itirazın iptali, tapu iptali ve tescil.
- Maktu (sabit) harç uygulanan davalar: Boşanma, iddet, velayet, soybağı, nesebin reddi — dava değerinden bağımsız sabit tarifeye tabidir.
- Karma harç: Hem boşanma hem mal rejimi tasfiyesi aynı davada varsa, mal rejimi kısmı için nispi harç uygulanır.
İcra takibinde ise İcra Harcı ayrıdır: genel icra takibinin açılmasında tahsil edilen alacağın binde 2'si oranında tahsil harcı, sonradan binde 119'una varan tahsil harcı eklenir.
Örnek Hesaplama
Örnek 1 — Alacak davası (100.000 TL):
- Başvurma harcı: 600 TL (sabit)
- Peşin harç: 100.000 × 0.06831 = 6.831 TL
- Toplam peşin ödeme: 7.431 TL
- Karar sonrası (kaybeden öder) karar harcı: kalan tutar (6.831 TL daha)
Örnek 2 — Boşanma davası: Maktu harç uygulanır. 2026 için yaklaşık 600-900 TL başvurma + küçük tutarlı harçlar, dava değerinden bağımsız toplam 1.500-2.000 TL civarı.
Örnek 3 — Tapu iptali davası (taşınmaz değeri 1.000.000 TL):
- Peşin harç: 1.000.000 × 0.06831 = 68.310 TL
- Büyük meblağlar için harç talebi taksitle ödenebilir (HMK m. 324/3 — adli yardımla)
Harç Ödemekten Muaf Olanlar — Adli Yardım
6100 sayılı HMK m. 334 uyarınca, ekonomik durumu yetersiz olanlar adli yardım talebinde bulunabilir. Başvuru Erzurum Baro Adli Yardım Bürosu aracılığıyla yapılır. Kabul edilirse harçlar tamamen muaf tutulur ve ayrıca avukat ücreti de devletçe karşılanır.
Adli yardım şartları:
- Kendisinin ve ailesinin temel ihtiyaçlarını kısmen veya tamamen karşılayamaması
- Talebinin açıkça dayanaksız olmaması (dava konusunun gerçekçi olması)
Adli yardım kararı, görevli mahkemenin hâkimi tarafından verilir. Erzurum'da Sulh Hukuk Mahkemesi, Asliye Hukuk veya ilgili ihtisas mahkemesi başvuruyu değerlendirir.