ANALIK HALİNDE ÇALIŞMA VE SÜT İZNİ
Bu yazımızda analık halinde çalışma ve süt iznini ve bu izinlerin kullanım sürelerini ele alacağız.
1. ANALIK HALİNDE ÇALIŞMA VE SÜT İZNİ
Türk toplum yapısında önemli yer alan annelik kavramı, Türk hukukunda da farklı kanunlarda kendine yer edinmiştir. Bu doğrultuda doğum sürecinde ve sonrasında personelin ve çocuğun sağlığını korumak amacıyla personel lehine ücretli izinler düzenlenmiştir. Bu izinler kanun koyucu tarafından tarafların iradesine bırakılmış bir "hak" değil; kamu sağlığı, sosyal güvenlik hakkı ve toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaya yönelik emredici bir hukuk kuralıdır. Bu hukuk kuralı; kadının doğuma kadar olan meşakkatli süreçteki zorluklarla beraber, tıbbi açıdan vücut bütünlüğünde ve hormonal dengesinde ciddi değişimlere yol açan doğum hadisesi sonrası kadının iyileşme sürecinde de koruma altına alınmasını sağlamaya yönelik bir müessesedir. Bu müessese ile yalnızca kadının doğum süreci içerisinde korunması sağlanmamakta, aynı zamanda yeni doğanın veya küçüğün menfaati de sağlanmaktadır.
2. ÇALIŞMA İZNİ KAVRAMI VE KULLANIM SÜRELERİ
Çalışma izni; esasen gebe kadın personelin doğum öncesinde ve sonrasında kullanabileceği bir ücretli izin türüdür. 5857 sayılı İş Kanunu ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda düzenlenmiş olan bu izin, her iki kanunda da aynı hükümlerle yer almaktadır. Çalışma izni, 01/05/2026 tarihli değişiklikle birlikte; doğumdan önce 8 (sekiz), doğumdan sonra 16 (on altı) olmak üzere toplam 24 (yirmi dört) hafta olarak kullanılmaktadır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce kullanım için belirlenmiş olan 8 haftalık izne 2 hafta daha eklenerek 10 hafta olarak kullanılır. Çalışma izni kullanan kadın personelin, işe dönüş sağladığı takdirde kendi işine veya eşdeğer bir pozisyona başlatılması gerekmektedir. Çalışma izninde olan kadın personelin, yokluğunda yapılmış olan iyileştirmelerden de yararlanma hakkı vardır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 16.02.2015 T. 2013/11034 E. 2015/6688 K.
"...İstihdam ve Meslek Konularında Kadın ve Erkeğe Eşit Muamele ve Fırsat Eşitliği ilkesinin Uygulanmasına Dair 5 Temmuz 2006 tarihli Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin 2006/54/EC Sayılı Direktifinin 'Analık (Doğum) izninden Dönüş" başlıklı 15 inci maddesinde, "doğum iznindeki bir kadının, doğum izninin bitiminden sonra işine veya eşdeğer bir pozisyona kendisi için daha dezavantajlı olmayan koşul ve şartlarda geri dönmeye ve çalışma koşullarında yokluğu sırasında yararlanmış olacağı her türlü iyileştirmeden yararlanmaya hakkı vardır' şeklinde kurala yer verilerek, doğum iznini kullanan kadın işçi yönünden işverenin eşit davranma borcuna vurgu yapılmıştır...
Sağlık durumunun iyi olduğu hekim raporu ile sabit olan gebe kadın personel, doğumdan önceki 2 haftaya kadar çalışmaya devam edebilir. Bu durumda doğumdan öncesi için kullanılmaya tahsis edilmiş olup kullanılmayan ücretli izin süreleri doğum sonrası çalışma izni sürelerine eklenerek kullandırılır.
Kadın işçinin erken doğum yapmış olduğu hallerde erken doğum sebebiyle doğum öncesi kullanılamayan ücretli izin süreleri doğum sonrası çalışma izni süresine ekleneler kullandırılır.
Şayet kadın personel doğumda veya doğum sonrasında hayatını kaybederse kadın personelin kullanamadığı bu izin süreleri, bu personelin eşi olan erkek personele kullandırılır.
Çalışma izni yalnızca doğum sebebiyle düzenlenmemiş olup aynı zamanda evlat edinme halinde de kullanılabilmektedir. Bunun için evlat edinilenin 3 yaşını doldurmamış olması gerekmektedir. Evlat edinme sebebiyle kullanılacak olan analık hali izni, yalnızca birlikte evlat edinen eşlerden birine veya yalnızca evlat edinen kişiye verilir. Analık hali izni, çocuğu fiilen teslim edildiği tarih itibariyle 8 (sekiz) hafta olarak kullandırılır.
3. SÜT İZNİ KAVRAMI VE KULLANIM SÜRELERİ
Süt izni, çocuğun temel besin gıdası olan anne sütünden faydalanması için anneye verilen periyodik bir ücretli izindir. Bu izin, 5857 sayılı İş Kanunu'nda ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda farklı olarak düzenlenmiştir.
İş Kanunu'na göre: Kadın işçilerin 1 yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günlük olarak verilen izindir. Bu izin günde en fazla 1,5 (bir buçuk) saat olarak kullandırılır. Bu 1,5 saatlik sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını kadın işçinin kendisi belirlemektedir. Kullanılan bu süreler çalışma sürelerinden sayılır.
Devlet Memurları Kanunu'na göre: Kadın memurun doğum izninin bitiminden itibaren kullanabileceği ve farklı sürelerde kullandırılan bir izindir. Bu izin doğum izninin bitiminden itibaren ilk altı ay için 3 (üç), ikinci altı ay için ise 1,5 (bir buçuk) saat olarak kullandırılır. Bu iznin hangi saatler arasında ve günde kaç kez kullanılacağı hususunda kadın personelin tercihi esas alınmaktadır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 19.01.2021 T. 2020/4320 E. 2021/1447 K.
"...Kanunda kadın işçilere verilmesi gereken izin süreleri emredici şekilde düzenlenmiştir. Süt izni hakkı bulunup da verilmemesi işçiye haklı fesih imkanı verirken, kullandırılmaması halinde fazla çalışma ücreti olarak talep edilebilir...
